Unutmak bazen rahmettir; lakin bazen de, bir ümmetin kendi sonunu hazırlayan sessiz bir felâkettir. İnsan hatırladıklarıyla insandır; millet, mazisiyle millet olur. Kökünü unutan bir ağacın, toprağı bereketli olsa da gölgesi olmaz. Biz bugün gölgesiz bir ağaç gibiyiz. Kökümüz toprağın derinliklerinde, ama dallarımız rüzgârda savruluyor. Bir zamanlar bu millet, hafızasıyla yaşardı. Her sokağında bir hatıra, her taşında bir dua saklıydı. Evlerin duvarlarına asılan bir besmele sadece süs değil, bir medeniyetin remziydi. Bugün o duvarlar değişti, levhalar kaldı ama mânâ kayboldu.
Unutmanın en sinsi hâli, hatırladığını zannetmektir. Biz tarih bildiğimizi sanıyoruz. Hâlbuki hatırladığımız sadece isimler, tarihler ve ezberler. Ruh gitti, şekil kaldı. Hâlbuki tarih, yalnız hâdiselerin kronolojisi değil; bir milletin vicdan defteridir. O defter kapanırsa, millet kalır ama manası ölür. Bugün bir çocuğa “Yakutiye Medresesi nedir?” diye sorsak tarihi bina der. “İbrahim Hakkı veya Alvarlı Efe kimdir tanıyor musun?” desek, “Bilmiyorum, Google’dan bakayım hemen.” der. İşte o an, anlıyoruz ki mesele bilgi eksikliği değil, bağ eksikliğidir. Biz bilgiyle doluyuz, lakin bağsızız; hafızamızda veri var ama vefa yok. Mekteplerimiz dolu, sınıflar kalabalık; ama irfan, ders kitaplarının arasında kaybolmuş. Artık tarih, bir imtihan sorusuna sığdırılmış, “önemli savaşlar” başlığı altında ruhundan soyundurulmuş. Oysa tarih, savaşların değil, direnişlerin hikâyesi değil midir? Kâğıt değil, kalp meselesi değil midir?
Bugün ilerleme diye sunulan şey, aslında hafızanın çürümesidir. Bir milletin hafızası, sadece kütüphanelerinde değil; ninesinin ninnisinde, babasının duasında, annesinin sabrında yaşar. Biz ninnileri unuttuk, duaları kısalttık, sabrı aceleyle değiştirdik. Gelişmek dedik, ama aslında hızlandık, derinleşmedik. Köydeki yaşlı bir ninenin, torununa evladım, iyiliği unutma nasihatinde asırlık bir irfan gizlidir. Ama artık o nasihatler yerine sosyal medyadaki aforizmalar geçiyor. Kalpler değil, ekranlar konuşuyor. İnsan birbirini değil, algoritmayı dinliyor.
Modern insanın hafızası dijital; hatırası yapay, hissi geçici. Bir tuşa bastığında geçmişini silebileceğini sanıyor; ama bilmez ki asıl silinen kendi derinliğidir.
Biz geçmişi unuttukça, aslında kendimizi siliyoruz. Ümmet-i İslâmiyye bir vakit ilmin, edebin, merhametin timsaliydi. Bugün ilim, makale sayısına; edep, görgü kurallarına; merhamet, yardım kampanyalarına sığdı.
Hâlbuki bir vakit, bir fakirin kapısına bırakılan bir ekmek, bir ümmetin vicdanının timsaliydi. Şimdi yardımlar gösteri, merhamet afiş, ibadet alışkanlık oldu. Kalp çekildi, yerini vitrin aldı. Bir yahut bir buçuk sene evvel Gebze’de Fen Lisesi’nde öğretmen olan Remzi hocamızdan sohbet esnasında vicdanıma ilişen bir sual işitmiştim. “Namazı alışkanlık olduğu için mi yoksa Allah’ın rızası için mi kılıyoruz?” Bu soru öylesine etkilemişti ki beni... Acaba gerçekten de alışkanlık olduğu, her gün yaptığımız bir rutin olarak mı görüp kılıyoruz? Biz yaşadığımız hayatın mânâsını çok hızlı bir şekilde kaybediyoruz. Neyi, ne için yaptığımızın farkında olmaktan çıkıyoruz...
Bu hâl bir medeniyetin yavaş çöküşüdür; ama sessiz, zarif, fark edilmeyen bir çöküştür. Bir yangın gibi değil, bir unutkanlık gibi geliyor. Bir sabah kalkarsın, artık çocukların “Bizim dedemiz kimdi?” diye sorduğunu duymazsın çünkü sormayı da unutmuşlardır. Milletlerin yıkılışı tankla değil, hafızayla başlar. Ve biz, o harbin içindeyiz. Hâlâ kurtuluş mümkündür, çünkü hâlâ hatırlayanlar var. Bir cami avlusunda, ayazda abdest alan bir ihtiyar, bu milletin hafızasının yaşayan nüshasıdır.
Bir sabah ezanında, minarenin ışığına bakan bir genç hâlâ “Allah” diyorsa, o hafıza henüz silinmemiştir. Bir çocuk hâlâ bayrağın rengini kanla, hilâlini imanla bağdaştırabiliyorsa, o hâlâ bu toprakların evladıdır. Bizim yeniden dirilişimiz, yeniden hatırlamakla başlayacak. Hatırlamak, bir eylemdir. Unutmayı reddetmektir. Hatırlamak, sadece geçmişi değil; emaneti, borcu, hikmeti de taşımaktır.
Bu ümmetin hafızası taşta değil, secdede yazılıdır.
Taş yıkılır ama secde durur. Kitap yanar ama dua kalır.
Çünkü Allah’a yönelen kalp, hiçbir ideolojiyle sönmez. O yüzden mesele tarihi öğretmek değil, şuuru uyandırmak olmalıdır. Bir milletin evlatları, kitaplardan değil; dedelerinin duruşundan öğrenir kim olduğunu. Bir çocuk, babasının alnındaki secde izini görüyorsa, tarihe sahiptir. Bir genç, toprağa bakınca şehidi hatırlıyorsa, kimliğini biliyordur.
Unutmayalım ki, medeniyet yalnız taşla değil, kalple inşa edilir. Ve kalplerimiz yıkıldığında, şehirler ayakta kalsa da biz çökmüşüzdür. Bir gün bu millet, unuttuğu şeyleri yeniden hatırlayacak. Bir dedenin duasını, bir ninenin sabrını, bir askerin şehadetini, bir âlimin kalemini… O gün geldiğinde, hafızamız yeniden yazılacak. Ve o hafıza, artık bir tarih kitabında değil; yeniden dirilen bir kalpte yaşayacak. Tarihini unutan, zatını kaybeder. Zatını kaybeden bir ümmet, istikbalini de kaybeder. Ama hafızasını dirilten bir ümmet, Allah’ın izniyle, yeniden ayağa kalkar.
