Yeni Cehalet: Çok Bilgi, Az Anlama

Tarihte hiçbir dönem bu kadar çok bilgiye sahip olmadık. Cebimizde milyonlarca kitap var. Dünyanın her yerinden haberlere saniyeler içinde ulaşıyoruz. Bir konuyu merak ettiğimizde tek tıkla “uzman” oluyoruz. Ama garip bir şey oluyor: Bildiğimizi sanıyoruz, anladığımızdan emin değiliz.

Yeni bir cehalet türüyle karşı karşıyayız. Bu, eskisi gibi “bilmeme” hâli değil. Aksine, her şeyi bildiğini sanma hâli. Okumadan fikir sahibi olma, anlamadan hüküm verme, derinleşmeden kesin konuşma çağı.

Eskiden cehalet sessizdi. Şimdi cehalet çok konuşuyor.

Bir başlık görüyoruz, içeriği okumaya gerek duymadan fikrimizi söylüyoruz. Bir videonun ilk 20 saniyesiyle kanaat oluşturuyoruz. Uzun metinler sıkıcı geliyor, karmaşık meseleler “abartı” sayılıyor. Çünkü hız çağındayız. Hızlı tüketiyoruz, hızlı unutuyoruz, hızlı yargılıyoruz.

En tehlikelisi de şu:
Yanlış bilgiyle donanmış bir insan, bilgisiz bir insandan daha tehlikelidir. Çünkü cahil olduğunu bilmez.

Sosyal medya bu yeni cehaleti besleyen en güçlü alan. Algoritmalar bize gerçeği değil, hoşumuza gideni gösteriyor. Karşıt fikirle karşılaşmadıkça, kendi doğrularımızı mutlak sanıyoruz. Böylece herkes haklı, kimse anlamaya çalışmıyor.

Bu yüzden tartışmalar çözülmüyor, sadece sertleşiyor. Çünkü artık kimse öğrenmek için konuşmuyor; kazanmak için konuşuyor.

Bir başka sessiz dönüşüm de okumada yaşandı. Okumuyoruz demek yanlış olur; bakıyoruz. Metinlerle ilişkimizi kaydırarak kuruyoruz. Derin okuma yerine yüzeysel tarama yapıyoruz. Ama taradığımız şeyleri bilgi sanıyoruz. Oysa bilgi, emek ister. Sabır ister. Zaman ister.

Teknoloji bize her şeyi verdi ama bir şeyi geri aldı: Odaklanmayı.

Bugün bir insanın aynı anda onlarca konuda fikri var ama hiçbirinde derinliği yok. Herkes her şeyi biliyor ama kimse kimseyi ikna edemiyor. Çünkü ikna, bilgiyle değil; anlayışla olur.

Belki de asıl soru şu: Bu kadar bilgiye rağmen neden bu kadar az anlıyoruz?

Cevap rahatsız edici olabilir. Çünkü sorun teknoloji değil sadece. Sorun, teknolojiyi kullanma biçimimiz. Bilgiyi güç değil, kimlik haline getirdik. Yanlış çıkmak istemiyoruz. Fikrimizden vazgeçmek istemiyoruz. Öğrenmekten çok, haklı çıkmak istiyoruz. Yeni cehalet tam olarak burada başlıyor.

Ve belki de bu çağda en devrimci şey şudur:
“Bilmiyorum” diyebilmek.
Durup düşünmek.
Okumak.
Anlamaya çalışmak.

Çünkü bilgi çok, evet.
Ama anlamak hâlâ emek istiyor.

Pusulanız bilgi olsun.