Dışişleri Bakanlığı Stratejik Araştırmalar Merkezi (SAM) ve Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi (RIAC) tarafından geçen Çarşamba günü düzenlenen toplantı için Moskova'daydım.
Bu organizasyon zamanlama açısından tam da olması gerektiği gibiydi. Çünkü Rusya'nın Suriye'ye müdahalesi sonrasında Türkiye ve Rusya arasındaki siyasi, ekonomik bakış açılarının ve iki ülke arasındaki ilişkilerin vazgeçilmezi olan enerji konularının konuşulması önemliydi.
Toplantı içeriğini değerlendirmeden önce şunu açık yüreklilikle ifade etmem gerek: Rusya bu gibi toplantılara ve çalışmalara büyük özen gösteriyor. Katılımın Bakanlık düzeyinde olması, katılımcılar arasındadışişleri, enerji ve kalkınma bakan yardımcılarının bulunması toplantıya gösterdikleri önemi ortaya koyuyor.
Diğer katılımcıların profili yine özellikle enerji konularında uzman kişilerden oluşuyordu. İki taraftan akademisyen ve STK temsilcilerinin de bulunduğu toplantıya, Türkiye'den Dışişleri Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı katıldı. Türkiye'den Enerji Bakanlığı'nı temsilen birinin olmaması ise, Türkiye adına bir eksiklikti.
Benim de konuşmacı olarak bulunduğum ekonomi ve enerji konularının konuşulduğu oturumdaki değerlendirmelerden önce, bu konuya yön veren asıl gerçek şu ki;
Siyasi güç olmadan ve diplomaside kararlı bir yol izlenmeden bölgede söz sahibi aktör olunamaz.
Bu yüzden, Rusya'nın Türkiye'nin hava sahasını ihmal etme meselesini hafife alarak garip bir tavır takınması karşısında, Müsteşar Yardımcısı Ali Kemal Aydın'ın ciddi çıkışı ve Rusya'nın yaptığı ihlalleri ve Türkiye'nin haklı gerekçelerini tek tek dile getirmesi önemliydi. Diplomasimizin özgüveni ve ülkenin gücünü göstermesi açısından gurur duydum.
İLİŞKİLER “ENERJİ”YE ENDEKSLİ
Türkiye-Rusya ilişkilerinin geçmişine bakıldığında uzun bir tarihsel süreçle karşılaşıyoruz. Karadeniz işbirliği, turizm, Kafkasya ve ekonomik büyümede karşılıklı işbirliği gibi konular var enerjinin yanısıra. Bu yüzden Rusya tarafında “ikili ilişkileri 'enerji'ye mahkum etmeyelim” anlayışı hakim.
Ancak Türkiye, enerjiye bağımlı bir ülke olarak enerji arz güvenliğini sağlamak ve yüzde 70 oranında olan enerjide dışa bağımlılığını azaltmak istiyor. Tarihinde ilk defa ayağına gelen ve coğrafi konumunun sağladığı enerji merkezi olma avantajını kullanmak için Türkiye'nin başlattığı projeleri ve süreci, Rusya görmezlikten geliyor. Türkiye'nin hassasiyetlerini gözardı ediyor.
Son gelişmeler de gösterdi ki Rusya, Türkiye'nin üstlendiği rolü ve enerji konusundaki hedeflerini benimseyemedi. Bu durum,Türkiye'nin enerji arz güvenliği meselesini ve enerji merkezi rolünü inkar anlamına gelir.
Ayrıca Rusya, Türkiye'nin boru hatlarının transit geçtiği bir ülke olmasını, yani Ukrayna gibi olmasını tasavvur ediyor. Oysa Türkiye'nin Ukrayna'yla eş tutulamayacağı açık.
TÜRK AKIMI NE OLACAK?
Türkiye ve Rusya'nın başlıca aktör olduğu son dönemin en önemli projelerinden biri olan Türk Akımı konusunda Rusya'nın bağımsız tavrı ve projenin gideceği yön konusundaki belirsizlik devam ediyor. Türk Akımı için başta planlanan dört hattın ikisinin iptali edilmesi ve kapasitenin yıllık 63 milyar metreküpten 32 milyar metreküpe indirilmesi, projeyi olumsuz bir sürece sürüklüyor.
Ayrıca, Türk Akımı kapsamındaki iki hattan biri Yunanistan'a ve oradan Balkan ülkelerine bağlanacak. Türkiye yerine Yunanistan'ın merkeze alınması da, Rusya'nın Türkiye'yi enerjide yalnızca transit ülke olarak formüle ettiği düşüncesine yol açıyor.
Tabii Rusya'nın taahhüt ettiği indirim konusunda halen adım atmaması da Rusya'yla gerçekleştirilecek projelerde soru işaretlerini artırıyor. Hatta, Türk Akımı'nın akıbeti Güney Akımı gibi mi olacak? sorusu açıkça ifade edilmeye başlandı.
Oysa Rusya da Türkiye de, birçok ülkenin çıkarlarının ve geleceklerinin kesiştiği bir bölgede bulunmakta. Bu avantajı Türk Akımı gibi bir projeyle kullanmak yerine, Türkiye'yi enerji denkleminin dışına itecek hamlelerin iki ülkenin de çıkarına olmayacağı ortada.
Ayrıca, “enerji devletlerinin” enerji kozunu oynayarak bölgesel dinamikleri yerinden oynatma riskinin, ilk başta bu devletleri tehdit ettiği de unutulmamalı.
